Leden stuurgroep Van akker naar bakker

Dennis worst

Landschapsbeheer Friesland

Dennis Worst: schrijver en initiatiefnemer van het projectplan

Vragen aan Dennis Worst:
schrijver en initiatiefnemer van het projectplan en aanvrager van subsidies IMF (Landschapsbeheer Friesland / Biodivers Cultuurland Friesland))

Even voorstellen
Dennis Worst, werkzaam als senior projectleider landschap & cultuurhistorie bij Landschapsbeheer Friesland (LFB) en woonachtig in Elsloo. Ik ben zowel vanuit Landschapsbeheer Friesland en als stuurgroep lid van Biodivers Cultuurland Ooststellingwerf betrokken bij dit project. Als landschapshistoricus ben ik zeer betrokken bij het Friese en Stellingwerfse landschap. Zeker vanuit een cultuurhistorisch perspectief. Aangezien ik in Elsloo woon en de teler van het gewas goed ken, is er een nauwe connectie.

Lees meer over Dennis

Welk aandeel/welke rol heb jij in dit project? Vanuit Landschapsbeheer Friesland/Biodivers Cultuurland Ooststellingwerf heb ik het projectplan geschreven. Daarnaast ben ik betrokken als stuurgroep lid. Vanuit LBF coördineer ik samen met een collega de monitoringswerkzaamheden op de akker en zullen wij een rol hebben in de aanleg, aansturing en kwaliteitsbewaking van de aanleg van landschapselementen.

Waar word je het meest enthousiast van en waarom? Dat er in dit korte-ketenproject een verdienmodel is voor zowel de boer, molenaar en bakker en tegelijkertijd ook voor onze medebewoners. De productie van de akker is niet alleen gericht op kwantiteit maar op een zeer brede kwaliteit.

Wat is de toegevoegde waarde van biodiversiteit voor dit project en hoe uit zich dat? Door een ander grondgebruik en de aanleg van landschapselementen creëren we kleinschalige biotopen voor veeldieren. Een houtwal, een poel, een keverbank, kruidenrijke stroken, meidoornhagen: al deze elementen zorgen voor schuil- en nestelgelegenheden en voedselaanbod gedurende het gehele jaar. Er zullen nieuwe soorten insecten en zoogdieren op af komen. Door te monitoren willen we dit ook inzichtelijk maken.

Wat is een keverbank? Keverbanken zijn stroken land die 40-50 cm hoger worden gemaakt dan de omliggende akker. Zo’n strook wordt ingezaaid met een gras-en-kruidenmengel. Dat voorziet insecten, zoals loopkevers, van een prima leefgebied. En het biedt patrijzen van voedsel én een veilige broedplek in het akkerland: een plek die niet met machines wordt bewerkt en jaarrond dekking biedt. Dat hebben ze nodig, want de patrijs is zo’n soort die nog ternauwernood overleeft. (bron: www.vogelbescherming.nl)

Wat zorgt volgens jou voor het succes van dit project? Het enthousiasme waarin de partners elkaar vinden, het lokale aspect en het educatieve karakter richting bewoners/burgers over de lokale broodproductie dat gepaard gaat met biodiversiteitsverbetering zorgt volgens mij voor het succes van dit project.

Wat maakt het zo bijzonder? Bijzonder is dat we gaan monitoren om te kijken of onze werkwijze ook inderdaad een positief effect heeft op de soortenrijkdom op en rondom de akker.

Wat is voor jou de grootste uitdaging in dit project en hoe ga je die aan? Dat zal de toekomst moeten uitwijzen. Een grote uitdaging zal te maken hebben met het behouden van een goede bodemkwaliteit en productie in slechte jaren. Wanneer dat gebeurt moeten we daarop voorbereid zijn.

Wat maakt jou trots op dit project en de samenwerking? Dat we in korte tijd met elkaar al veel hebben bereikt. Ik kijk ernaar uit om deze trend met elkaar door te zetten richting de toekomst! Meer weten over biodiversiteit? Biodiversiteit | Fryslan

inrichting landschap van akker naar bakker
inrichting landschap van akker naar bakker

Eelke Rijpkema

Molenaar op korenmolen De Weyert

Eelke Rijpkema is vrijwillig molenaar op korenmolen De Weyert in Makkinga en hij is vanuit de molen nauw betrokken als secretaris bij het project Van akker naar bakker. ‘Vooral omdat het om een streekproduct gaat en om natuur en dat past beide perfect bij mij. Beroepsmatig ben ik ook veel in de natuur bezig. Ik was vroeger ook al bezig met de vraag hoe we beter met de aarde om kunnen gaan. Ik kreeg toen het advies van mijn decaan om naar de Bosbouwschool te gaan. En zo gezegd, zo gedaan. Ik werk nu bij MUG Leek en ben dagelijks bezig met water- en natuurbeheer. Daar ligt mijn hart. Ik werk graag samen in teamverband. Met zijn allen de schouders eronder om er iets moois van te maken waarbij ieder zijn kracht inzet en er zijn draai in vindt.’

Lees meer over Eelke

Hoe begon het allemaal?Het begon via een mail met een vraag van Karl Brouwer en Dennis Worst uit Elsloo aan de molen. ‘Zij hadden een plan bedacht rondom een nieuw streekproduct met als basis de verbouw van graan volgens een  bijzondere concept. Ze wilden daar ook graag de molen in Makkinga bij betrekken. Ze verbouwden graan voor de vogels als wintervoer en wilden dit wel uitbreiden met een groter areaal zodat het voor consumptie gebruikt kon worden. Ik werd direct enthousiast en zag de molen daarbij een mooie centrale rol spelen. Enerzijds omdat we natuurlijk graag willen malen. Een draaiende molen betekent immers behoud van de molen. Maar ook omdat door de rol van onze molen een echt streekproduct ontstond. Haha, ze hadden de juiste persoon van de molen te pakken. Ik zag het wel zitten. Van akker naar bakker, alles binnen een staal van 10 km: duurzaam, biodivers en met een biologisch tintje omdat er geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen worden gebruikt.’

Het graan in onze achtertuinEelke: ‘Daarnaast zijn we ons ervan bewust geworden dat voedsel zomaar schaars kan worden doordat we afhankelijk zijn van de toevoer uit andere landen. De oorlog in Oekraïne zorgde immers voor een wereldwijde graancrisis. Heel veel landen konden geen Oekraïens graan meer krijgen en andere landen hadden niet genoeg voorraad meer om dat te compenseren. Ook wij zoeken het graag dichter bij huis. Voorheen maalden we graan uit Zuid-Europa op De Weyert. Tegenwoordig malen we Nederlands graan. Vullen we dat binnenkort aan met Ooststellingwerfs graan? Hoe mooi klinkt dat! Ik hoop dus echt dat het een succes wordt.’

Een toevalstraffer‘Het project paste helemaal in de tijd. Het is bijna toeval’, vindt Eelke. ‘Cor Hofman was net aangenomen als bakker bij Nijstad De Echter Bakker in Oosterwolde. Hij is een enthousiaste bakker die zich vol overgave op het project stortte. Hij heeft ervaring met vergelijkbaar molenmeel en weet precies hoe hij daarmee om moet gaan. Cor was voor ons dus de sleutel om mee te doen voor het 3e deel van het project: de bakker.‘

We doen het samen en ernaastAlles valt volgens Eelke samen in een perfect projectteam met kundige en ervaren mensen, allemaal in een eigen rol die daarbij past. ‘Dennis zit bijvoorbeeld helemaal aan de voorkant van het project, hij heeft het plan geschreven en regelt de subsidie- en fondswerving. We doen het er allemaal bij, terwijl iedereen het druk heeft. Dat is wel eens jammer. Ik zou willen dat ik er meer tijd voor had. Als ik het minder druk had, had ik er graag nog meer tijd aan besteed. Samen lukt het wel, doordat ieder zijn taken oppakt. En alle kennis en kunde hebben we in huis. Je hebt contact met de teler en de bakker, dus je leert heel veel van het productieproces van het zaaien tot en met het brood. ‘

Bloemen, insecten en de beestjesDe biodiversiteit op de akker vindt Eelke heel verrassend. ‘Door dit project zijn we niet alleen met het graan, het malen en het bakken bezig. We zijn ook heel veel bezig met de natuur en zien wat er allemaal op de akker gebeurt. Dat maakt dit project zo anders als alle andere van-akker-naar-bakker-projecten.  Denk aan de bloemen, insecten, dieren. Ik heb geleerd dat wanneer je op deze manier met een akker omgaat, je de natuur ook een flinke boost geeft. Dat had ik niet verwacht. Ik ben trots om daaraan bij te mogen dragen en ben me heel erg bewust van de positieve effecten.’

Steeds meer vraag naar streekproducten‘Ik vind het een mooie kans voor de molen om een eigen streekproduct te hebben. Je ziet dat mensen zich steeds bewuster worden van het gezonde eten, dichtbij geproduceerd. Daar krijgen we ook steeds meer vraag naar. Ook wel spannend, natuurlijk. De bakker moet er wel mee kunnen bakken. We hebben er het volste vertrouwen in1). We hebben thuisbakkers tussen de vrijwilliger van de molen. Die hebben het al uitgeprobeerd en zeggen dat ze er prima mee uit de  voeten kunnen. Ik zou willen dat we het malen op de molen ook beroepsmatig kunnen uitvoeren en daardoor meer bakkers en thuisbakkers kunnen bedienen met meel uit ‘onze achtertuin’. We kunnen dan ook vaker dan alleen op zaterdag open zijn voor gasten en meelklanten.’

Noot

1) Inmiddels is het project de laatste fase ingegaan. De broden zijn gebakken. Op 29 oktober is het eerste Weyerts Eygenbrood overhandigd aan wethouder Gerben But van gemeente Ooststellingwerf. De heerlijke desembroden zijn nu te koop bij Nijstad De Echte Bakker in Oosterwolde en Appelscha. De projectcirkel is rond. Het eerste deel van het project is succesvol afgerond. Het tweede deel start voorjaar 2023 en eindigt oktober 2023.

Cor Hofman

Bakker bij Nijstad De Echte Bakker in Oosterwolde/Appelscha

Tekst volgt
inrichting landschap van akker naar bakker
inrichting landschap van akker naar bakker

Agnes Dokter

Biodivers natuurland Ooststellingwerf

tekst volgt

Karl Brouwer

Teler in Elsloo

Karl Brouwer is teler in Elsloo. Hij is niet alleen teler, maar ook een echter natuurliefhebber. Waarom doet hij mee aan het project? Karl: ‘Ik geniet van de natuur, vooral in combinatie met de akkerbouw en het grasland. Dat beheer je op zo’n natuurlijk mogelijke manier. Geen kunstmest maar wel vaste mest. Geen gif-toestanden zoals pesticiden. Dat is beter voor vogels en insecten, voor het bodemleven en uiteindelijk voor onszelf, vind ik. Het levert wel iets minder op, maar ik heb liever minder opbrengst en meer biodiversiteit op de akker. Daar kan ik enorm van genieten als ’s avonds over het land loop. Ik ben zo trots op dit project en we doen het met een hele leuke groep samen.’

Lees meer over Karl

Biodiversiteit op de akker door anders werken en verbouwen Karl werkt en verbouwt op een bijzondere manier: ‘Via het voedsel zien we de meerwaarde van mijn bedrijfsvoering. Het is een puur product, omdat je de groei niet manipuleert. Het is zoals het is. Laat de natuur het werk doen. Dat zie je ook terug in het graan van ons project Van akker naar bakker. Er is helemaal niets aan toegevoegd op de akker. Ook daar is de natuur zijn gang gegaan. Dat maakt dat je een bijzonder en eerlijk eindproduct krijgt. Onze opbrengst is goed in deze pilotfase. En we zijn ook verrast door de vele vogels en insecten die de akker weten te vinden. Zoals de kwartel die toch al jaren niet gezien is in de omgeving van de akker. Het is een akkervogel, dol op graan. Een slanke vogel die goed zijn weg vindt tussen het dun gezaaide koren en ‘snoept’ van het graan en het onkruid tussen de korenstengels. Ik was ook heel blij het nestje van de Leeuwerik te zien. Want die is bijna verdwenen in Nederland. Trots dat ze de akker vonden evenals de zeldzame vlinders en nachtvlinders. En dat allemaal door de manier van werken en verbouw op de akker.’

Het graan is inmiddels geoogst, geschoond en bij de molen afgegeven. Het stro van de akker gebruikt Karl in zijn potstal. Door het steeds weer opstapelen van stro en de vermenging van de mest hebben de koeien een steeds hoger wordende zachte stalbodem. Zij lopen en liggen erop en daardoor ontstaat er vaste mest. De potstal is een bewuste keus van Karl. ‘Het is goed voor de koeien en beter voor de natuur. Het bevordert bijvoorbeeld het welzijn van de koeien, verbetert het bodemleven op de akker en geeft minder ammoniakuitstoot. Volgend voorjaar breng ik deze mest op de akker. Dan gaat de cultivator erdoor en zaai ik weer de tarwe voor het project Van akker naar bakker’.

Geschoond naar de molen De tarwe heeft na de oogst een week of vijf liggen narijpen en drogen in eigen opslag bij Karl. Na het drogen is het geschoond. Karl: ‘Graan dat van de akker komt, is vuil. Daarom gaat de tarwe in een schudzeefmachine. Dat zegt genoeg. Het vuil wordt eruit gehaald. Bijvoorbeeld stukjes stroo, korrels grond, onkruidzaden en steentjes. Zo krijgt de molenaar mooi schoon graan. Belangrijk, dan weet je zeker dat je ook schoon meel hebt waar de bakker mee uit de voeten kan. De akker is nu stoppelland. Dat is mooi voor de vogels. Daar vinden ze tijdens de winter genoeg voedsel. In februari breng ik weer de vaste mest uit de potstal naar de akker en in maart hoop ik weer te kunnen zaaien. En dan begint het hele proces weer opnieuw.’

Versterking door naastgelegen velden voor zaadteelt Kwekerij Cruydt-Hoeck uit Nijeberkoop heeft ook teeltvelden en dan met name voor wilde planten, gericht op zaadteelt. Die velden liggen naast de tarweakker. ‘Dat is zo’n extraatje’, volgens Karl. ‘Ze versterken elkaar. Ik ben verbaasd te zien hoeveel insecten daardoor te vinden zijn op de graanakker en dat trekt weer veel vogels aan. We gaan nog een keverbank aanleggen. Dit jaar hebben we al onderzoek gedaan naar de populatie van de kevers. Verbazingwekkend hoeveel soorten en hoeveelheden we geteld hebben.’

Natuurelementen op de akker In oktober/november 2022 worden er natuurelementen op de akker aangelegd. Karl: ‘Er komt een poel voor amfibie soorten en heggen als broed- en schuilgelegenheid voor de vogels. Er komt ook een houtwal voor de vogels en insecten en een akkerrand met wilde bloemen voor de vogels, vlinders en insecten. We hopen daarmee ook patrijzen te kunnen verleiden. Want die komen niet meer voor in dit gebied. Wat zou het mooi zijn als die bijzondere dieren weer terugkomen. Ik doe het niet alleen. Bij de aanleg van deze natuurelementen helpt Landschapsbeheer Friesland en Biodivers Cultuurland Ooststellingwerf.’

inrichting landschap van akker naar bakker